Định nghĩa

1. Danh từ:
   • Hiện tượng ảo ảnh trên biển hoặc sa mạc: "Cung Ngao lầu Thẩn" là một thành ngữ gốc Hán dùng để chỉ hiện tượng ảo ảnh (ảo tượng) do sự khúc xạ ánh sáng tạo ra, thường thấy ở vùng biển hoặc sa mạc, khiến người ta nhìn thấy những hình ảnh như lâu đài, thành quách ở phía xa.
   • Cảnh tượng hư ảo, không có thật: Nghĩa bóng của thành ngữ này dùng để ví von, chỉ những điều viển vông, mộng tưởng, những cảnh tượng đẹp đẽ nhưng chỉ là ảo giác, không tồn tại trong thực tế.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ:
  • Những người lữ hành trên sa mạc đôi khi tưởng nhìn thấy hồ nước, nhưng đó chỉ là "Cung Ngao lầu Thẩn". (Những người lữ hành trên sa mạc đôi khi tưởng nhìn thấy hồ nước, nhưng đó chỉ là ảo ảnh.)
  • Giấc mơ làm giàu nhanh chóng của hắn rốt cuộc cũng chỉ là "Cung Ngao lầu Thẩn" mà thôi. (Giấc mơ làm giàu nhanh chóng của hắn rốt cuộc cũng chỉ là cảnh tượng hư ảo mà thôi.)

Các cách sử dụng nâng cao

• Dùng trong văn chương, thi ca: Thành ngữ này thường được dùng trong các tác phẩm văn học để miêu tả vẻ đẹp mong manh, phù du hoặc để chỉ sự lừa dối của giác quan và nhận thức.
  • Tình yêu ấy đẹp tựa "Cung Ngao lầu Thẩn", thoáng hiện rồi lại tan biến. (Tình yêu ấy đẹp tựa ảo ảnh, thoáng hiện rồi lại tan biến.)

Biến thể và từ gần giống

• Hải thị thẩm lâu (海市蜃樓): Cách viết và nói đầy đủ, có cùng nghĩa với "Cung Ngao lầu Thẩn", nghĩa đen là "chợ biển, lầu con thẩn".
• Thẩm lâu (蜃樓): Cách nói rút gọn, cũng chỉ hiện tượng ảo ảnh.
• Ảo ảnh: Từ thuần Việt, chỉ chung hiện tượng nhìn thấy hình ảnh không có thật.
• Ảo tượng: Từ Hán Việt khác, đồng nghĩa với ảo ảnh.

Từ đồng nghĩa

• Ảo cảnh: Cảnh tượng hư ảo.
• Ảo vọng: Điều mong mỏi, mộng tưởng viển vông.
• Phù du: Chỉ những thứ ngắn ngủi, thoáng qua, không bền vững (thường dùng trong nghĩa bóng).

Thành ngữ liên quan

• Bánh vẽ: Thành ngữ thuần Việt, chỉ những lời hứa hẹn, viễn cảnh tốt đẹp được vẽ ra nhưng không thể trở thành hiện thực, mang tính lừa dối hoặc hão huyền.
  • Những lời hứa về tương lai tươi sáng ấy chỉ là bánh vẽ.
• Nước đổ lá khoai: Chỉ sự vô ích, không có kết quả, giống như việc theo đuổi một ảo ảnh.
• Đuổi theo ảo ảnh: Cụm từ diễn tả việc theo đuổi một mục tiêu không thực tế, không tồn tại.

1. Chỉ hiện tượng sinh ra do chiết xạ quang tuyến (mirrage) thường thấy trên mặt biển hay sa mạc, ý nói những cảnh tượng hư ảo
2. Từ Hán có chữ: "Thẩm lâu", "Hải thị thẩm lâu"
3. Tam Tề lược ký nói: Nơi con Thẩn trên mặt biển kết thành lâu đài gọi là "chợ biển" (Hải thị)
4. Bản thảo nói: Cùng thuộc loại giao long có con Thẩn, dáng tựa co rắn nhưng to hơn, có sừng, có thể phun khí ra làm thành lâu đài thành quách